Saigon's oldest park began as a private garden for one of the most powerful men in southern Vietnam, and the city's park system since has grown through colonial planning, wartime upheaval, and — in one of its stranger chapters — a citywide project to convert old cemeteries into public green space.

Despite their very different origins, Saigon's parks tend to converge on a similar daily rhythm and a similar set of features. Fixed outdoor exercise equipment — pull-up bars, elliptical trainers, simple resistance machines bolted into concrete — has become a near-universal fixture, installed specifically to support the pre-dawn tai chi and dưỡng sinh crowds described elsewhere in this series. Shaded paved paths accommodate the joggers and the sidewalk chess boards in equal measure; open lawns host đá cầu circles by day and family picnics by evening; and a scattering of ponds, gazebos and monuments, often dating from whichever era first shaped the park's grounds, give each one its own distinct visual signature even when the daily rhythm running through it looks much the same from park to park.

The clientele shifts by the hour more reliably than by the park: retirees and early risers claim the grounds before sunrise, students and office workers pass through at midday in search of shade, and families, teenagers and street vendors take over as the evening cools — three overlapping, largely unspoken shifts sharing the same small patch of green.

Three competing stories behind one nickname

Long after its official name changed from Jardin de la Ville to Parc Maurice Long, Saigon residents kept calling Tao Đàn by an older, unofficial name: Vườn Bờ Rô. Nobody today can say for certain where the phrase came from, and three different explanations still circulate. One traces it to the French word préau, meaning a brick-paved courtyard, echoing the garden's early paved walkways. A second claims it's a garbled pronunciation of beaux jeux from jardin des beaux jeux — "garden of elegant games" — a reference to the park's early sporting and leisure facilities. A third, more colorful account claims "Bờ Rô" comes from a Vietnamese mispronunciation of "Peugeot" (rendered locally as "Pờ Jô"), the brand of the first automobiles used by senior French officials, once garaged at a stable near the park's edge before cars replaced horse-drawn carriages there. All three explanations remain in circulation; none has ever definitively won out.

A collapsed wall and a political rumor

In 1971, while the grounds were still the Mạc Đĩnh Chi cemetery, part of its western wall unexpectedly collapsed. According to the researcher Arthur J. Dommen, the collapse — occurring near the graves of former president Ngô Đình Diệm and his brother and adviser Ngô Đình Nhu, both buried there after their deaths in 1963 — set off rumors among Saigon residents that the event was an omen, one popularly read as pointing toward then-president Nguyễn Văn Thiệu's responsibility for Diệm's death eight years earlier. Whatever its cause, the collapsed wall entered local folklore as one more layer in a site whose transformation from colonial burial ground to Vietnamese national cemetery to public park has left behind rather more stories than any of its planners likely intended.

Most parks are free and open from early morning until late evening, with the coolest and most active hours falling before 8am and after 5pm; midday hours in the dry season can be intensely hot with little shade in more open sections.

None of the activities described in this series require an invitation — walking through, sitting on a bench, or joining a circle of onlookers is the normal way any of it is experienced, by residents and visitors alike.

Công viên lâu đời nhất Sài Gòn khởi đầu là khu vườn riêng của một trong những người quyền lực nhất miền Nam Việt Nam, và hệ thống công viên của thành phố từ đó đã phát triển qua quy hoạch thời Pháp thuộc, biến động thời chiến, và — trong một trong những chương kỳ lạ hơn cả của nó — một dự án toàn thành phố nhằm chuyển đổi những nghĩa trang cũ thành không gian xanh công cộng.

Bất chấp cội nguồn rất khác nhau, các công viên Sài Gòn có xu hướng hội tụ về một nhịp điệu sinh hoạt hằng ngày tương tự nhau và một tập hợp đặc điểm tương tự nhau. Thiết bị tập thể dục ngoài trời cố định — xà đơn, máy tập elip, các máy tập kháng lực đơn giản gắn chặt vào nền bê tông — đã trở thành một trang bị gần như phổ biến khắp nơi, được lắp đặt đặc biệt để phục vụ đám đông tập thái cực quyền và dưỡng sinh trước bình minh được mô tả ở nơi khác trong loạt bài này. Những lối đi lát gạch rợp bóng cây phục vụ cả người chạy bộ lẫn những bàn cờ tướng vỉa hè như nhau; những bãi cỏ mở hội tụ các vòng tròn đá cầu vào ban ngày và những buổi dã ngoại gia đình vào buổi tối; và một số ao nước, nhà lục giác cùng đài tưởng niệm rải rác, thường có từ thời kỳ đầu tiên định hình nên khu đất công viên, đem lại cho mỗi công viên một dấu ấn thị giác riêng biệt dù nhịp điệu hằng ngày chảy qua nó trông khá giống nhau từ công viên này sang công viên khác.

Đối tượng sử dụng thay đổi theo giờ trong ngày đáng tin cậy hơn là thay đổi theo từng công viên: người cao tuổi và người dậy sớm chiếm lĩnh khu đất trước khi mặt trời mọc, học sinh sinh viên và dân văn phòng đi ngang qua vào giữa trưa để tìm bóng mát, và các gia đình, thanh thiếu niên cùng người bán hàng rong tiếp quản khi trời chiều mát mẻ dần — ba ca sử dụng chồng lấn nhau, phần lớn không thành văn, cùng chia sẻ một mảnh xanh nhỏ bé.

Ba câu chuyện cạnh tranh nhau đằng sau một biệt danh

Rất lâu sau khi tên chính thức đổi từ Jardin de la Ville sang Công viên Maurice Long, người dân Sài Gòn vẫn tiếp tục gọi Tao Đàn bằng một cái tên cũ, không chính thức: Vườn Bờ Rô. Ngày nay không ai có thể khẳng định chắc chắn cụm từ này bắt nguồn từ đâu, và ba cách giải thích khác nhau vẫn còn được lưu truyền. Một cách truy về từ tiếng Pháp préau, nghĩa là sân lát gạch, gợi nhớ đến những lối đi lát gạch thuở ban đầu của khu vườn. Cách thứ hai cho rằng đó là cách phát âm trại đi của beaux jeux trong jardin des beaux jeux — "khu vườn của những trò chơi tao nhã" — ám chỉ các cơ sở thể thao và giải trí thuở đầu của công viên. Cách thứ ba, sinh động hơn cả, cho rằng "Bờ Rô" bắt nguồn từ cách người Việt đọc trại tên hiệu xe "Peugeot" (đọc thành "Pờ Jô"), nhãn hiệu của những chiếc ô tô đầu tiên mà các quan chức cao cấp Pháp sử dụng, từng được để trong một garage gần rìa công viên trước khi ô tô thay thế xe ngựa kéo tại đó. Cả ba cách giải thích đều vẫn còn được lưu truyền; chưa cách nào từng thắng thế dứt khoát.

Một bức tường sập và một lời đồn chính trị

Năm 1971, khi khu đất vẫn còn là nghĩa trang Mạc Đĩnh Chi, một phần bức tường phía tây bất ngờ đổ sập. Theo nhà nghiên cứu Arthur J. Dommen, vụ sập tường — xảy ra gần khu mộ của cựu Tổng thống Ngô Đình Diệm và người em kiêm cố vấn Ngô Đình Nhu, cả hai được chôn cất tại đây sau khi qua đời năm 1963 — đã làm dấy lên những lời đồn trong dân Sài Gòn rằng sự kiện này là một điềm báo, được nhiều người hiểu là ám chỉ trách nhiệm của Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu đương thời đối với cái chết của ông Diệm tám năm trước đó. Dù nguyên nhân thực sự là gì, bức tường sập đã đi vào truyền khẩu địa phương như thêm một lớp câu chuyện nữa cho một khu đất mà quá trình chuyển đổi từ nghĩa trang thuộc địa sang nghĩa trang quốc gia Việt Nam rồi thành công viên công cộng đã để lại nhiều câu chuyện hơn hẳn những gì các nhà quy hoạch có lẽ từng dự tính.

Hầu hết các công viên đều miễn phí và mở cửa từ sáng sớm đến tối muộn, với những giờ mát mẻ và nhộn nhịp nhất rơi vào trước 8 giờ sáng và sau 5 giờ chiều; giờ giữa trưa vào mùa khô có thể rất nóng với ít bóng mát ở những khu vực trống trải hơn.

Không hoạt động nào được mô tả trong loạt bài này đòi hỏi lời mời — đi dạo qua, ngồi trên một chiếc ghế đá, hay tham gia vào vòng người xem là cách bình thường mà bất kỳ ai cũng trải nghiệm chúng, cả cư dân lẫn du khách.

Le plus ancien parc de Saïgon a commencé comme jardin privé pour l'un des hommes les plus puissants du sud du Vietnam, et le système de parcs de la ville s'est depuis développé à travers l'urbanisme colonial, les bouleversements de la guerre et — dans l'un de ses chapitres les plus étranges — un projet à l'échelle de la ville visant à convertir d'anciens cimetières en espaces verts publics.

Malgré leurs origines très différentes, les parcs de Saïgon tendent à converger vers un rythme quotidien similaire et un ensemble de caractéristiques similaires. Les équipements de fitness fixes en extérieur — barres de traction, appareils elliptiques, machines de résistance simples scellées dans le béton — sont devenus une installation quasi universelle, mis en place spécifiquement pour soutenir les foules de tai-chi et de dưỡng sinh avant l'aube décrites ailleurs dans cette série. Des allées pavées et ombragées accueillent à parts égales joggeurs et échiquiers de trottoir ; des pelouses dégagées rassemblent des cercles de đá cầu le jour et des pique-niques familiaux le soir ; et une poignée d'étangs, de kiosques et de monuments, datant souvent de l'époque qui a d'abord façonné le terrain du parc, donnent à chacun sa propre signature visuelle distincte, même si le rythme quotidien qui le traverse se ressemble d'un parc à l'autre.

La clientèle change plus fidèlement selon l'heure que selon le parc : retraités et lève-tôt s'approprient les lieux avant le lever du soleil, étudiants et employés de bureau y passent à midi en quête d'ombre, et familles, adolescents et vendeurs de rue prennent le relais alors que le soir se rafraîchit — trois vagues qui se chevauchent, largement tacites, partageant le même petit lopin de verdure.

Trois histoires rivales derrière un même surnom

Longtemps après que son nom officiel eut changé de Jardin de la Ville à Parc Maurice Long, les habitants de Saïgon continuèrent d'appeler Tao Đàn par un ancien nom non officiel : Vườn Bờ Rô. Personne aujourd'hui ne peut affirmer avec certitude d'où vient cette expression, et trois explications différentes circulent encore. La première la fait remonter au mot français préau, désignant une cour pavée de briques, faisant écho aux premières allées pavées du jardin. La deuxième prétend qu'il s'agit d'une prononciation déformée de beaux jeux tiré de jardin des beaux jeux — référence aux premières installations sportives et de loisirs du parc. La troisième, plus colorée, avance que « Bờ Rô » vient d'une prononciation vietnamienne déformée de « Peugeot » (rendue localement par « Pờ Jô »), la marque des premières automobiles utilisées par les hauts fonctionnaires français, autrefois garées dans une écurie près de la lisière du parc avant que les voitures ne remplacent les calèches à cet endroit. Les trois explications restent en circulation ; aucune ne l'a jamais définitivement emporté.

Un mur effondré et une rumeur politique

En 1971, alors que le terrain était encore le cimetière Mạc Đĩnh Chi, une partie de son mur ouest s'effondra de manière inattendue. Selon le chercheur Arthur J. Dommen, l'effondrement — survenu près des tombes de l'ancien président Ngô Đình Diệm et de son frère et conseiller Ngô Đình Nhu, tous deux enterrés là après leur mort en 1963 — déclencha des rumeurs parmi les habitants de Saïgon selon lesquelles l'événement était un présage, généralement interprété comme pointant vers la responsabilité du président en exercice Nguyễn Văn Thiệu dans la mort de Diệm huit ans plus tôt. Quelle qu'en soit la cause, le mur effondré entra dans le folklore local comme une couche supplémentaire d'un site dont la transformation, d'un cimetière colonial à un cimetière national vietnamien puis à un parc public, a laissé derrière elle bien plus d'histoires qu'aucun de ses planificateurs ne l'avait probablement prévu.

La plupart des parcs sont gratuits et ouverts du petit matin jusqu'en fin de soirée, les heures les plus fraîches et les plus animées se situant avant 8h et après 17h ; les heures de midi en saison sèche peuvent être extrêmement chaudes, avec peu d'ombre dans les sections les plus dégagées.

Aucune des activités décrites dans cette série ne nécessite d'invitation — marcher à travers, s'asseoir sur un banc, ou rejoindre un cercle de badauds est la façon normale dont chacune d'elles se vit, tant pour les résidents que pour les visiteurs.

사이공에서 가장 오래된 공원은 베트남 남부에서 가장 강력한 인물 중 한 사람의 개인 정원으로 시작되었으며, 이후 도시의 공원 체계는 식민 시대의 도시계획, 전쟁의 격변, 그리고 — 가장 기이한 장 중 하나로 — 옛 묘지들을 공공 녹지로 바꾸는 도시 전역의 사업을 거쳐 발전해 왔습니다.

매우 다른 기원에도 불구하고, 사이공의 공원들은 비슷한 일상 리듬과 비슷한 시설 구성으로 수렴하는 경향이 있습니다. 고정된 야외 운동기구 — 철봉, 타원형 트레이너, 콘크리트에 볼트로 고정된 단순한 저항 운동기구 — 는 거의 보편적인 시설이 되었으며, 이 시리즈 다른 곳에서 설명한 새벽 전 태극권과 즈엉신 인파를 뒷받침하기 위해 특별히 설치되었습니다. 그늘진 포장 산책로는 조깅족과 길거리 장기판 모두에게 동등하게 공간을 내주며, 트인 잔디밭은 낮에는 다까우 원형 놀이를, 저녁에는 가족 소풍을 맞아들입니다. 그리고 흔히 공원 부지를 처음 형성했던 시대에서 비롯된 몇몇 연못, 정자, 기념물이 흩어져 있어, 그날그날의 리듬이 공원마다 비슷해 보여도 저마다 뚜렷이 다른 시각적 개성을 부여합니다.

이용객은 공원마다보다 시간대마다 더 확실하게 바뀝니다: 은퇴자와 일찍 일어나는 사람들이 해뜨기 전 이 땅을 차지하고, 학생과 직장인들은 정오 무렵 그늘을 찾아 지나가며, 가족과 청소년, 노점상들은 저녁이 선선해지면서 자리를 넘겨받습니다 — 대체로 말로 정해지지 않은, 서로 겹치는 세 번의 교대가 같은 작은 녹지 한 뙈기를 공유합니다.

하나의 별명을 둘러싼 세 가지 경쟁하는 이야기

공식 명칭이 자르뎅 드 라 빌에서 모리스 롱 공원으로 바뀐 지 한참이 지난 뒤에도, 사이공 주민들은 따오단을 계속해서 더 오래된 비공식 이름인 브엉버로(Vườn Bờ Rô)로 불렀습니다. 오늘날 이 표현이 정확히 어디서 왔는지 확신하는 사람은 아무도 없으며, 여전히 세 가지 서로 다른 설명이 돌고 있습니다. 첫 번째는 벽돌이 깔린 안뜰을 뜻하는 프랑스어 프레오(préau)에서 유래했다고 보는데, 정원의 초기 벽돌 포장 산책로를 연상시킵니다. 두 번째는 "우아한 놀이의 정원"을 뜻하는 자르뎅 데 보 죄(jardin des beaux jeux)에서 온 "보 죄(beaux jeux)"가 와전된 발음이라고 주장하는데, 이는 공원 초기의 스포츠·여가 시설을 가리킵니다. 더 다채로운 세 번째 설명은 "버로"가 프랑스 고위 관리들이 처음 타던 자동차 브랜드 "푸조(Peugeot)"를 베트남 사람들이 잘못 발음한 것("퍼조"라고 현지에서 읽힘)에서 왔다고 주장하는데, 자동차가 마차를 대체하기 전 공원 가장자리 근처 마구간에 보관되었다고 합니다. 세 설명 모두 여전히 돌고 있으며, 어느 것도 결정적으로 승리한 적은 없습니다.

무너진 담장과 정치적 소문

1971년, 그 부지가 아직 막딘찌 묘지였던 시절, 서쪽 담장 일부가 예기치 않게 무너졌습니다. 연구자 아서 J. 도멘(Arthur J. Dommen)에 따르면, 이 붕괴는 — 1963년 사망 후 이곳에 묻힌 전 대통령 응오딘지엠(Ngô Đình Diệm)과 그의 동생이자 고문이었던 응오딘뉴(Ngô Đình Nhu)의 무덤 근처에서 일어났는데 — 사이공 주민들 사이에서 이를 하나의 징조로 여기는 소문을 불러일으켰고, 많은 이들은 이를 당시 대통령이던 응우옌반티에우(Nguyễn Văn Thiệu)가 8년 전 지엠의 죽음에 책임이 있음을 가리키는 것으로 받아들였습니다. 실제 원인이 무엇이었든, 무너진 담장은 식민지 매장지에서 베트남 국립묘지, 그리고 공공 공원으로 이어지는 변모 과정에서, 아마도 그 어떤 계획자도 의도하지 않았을 만큼 많은 이야기를 남긴 이 부지의 지역 전승 속에 또 하나의 층으로 자리 잡았습니다.

대부분의 공원은 무료이며 이른 아침부터 늦은 저녁까지 열려 있고, 가장 시원하고 활기찬 시간대는 오전 8시 이전과 오후 5시 이후입니다; 건기의 정오 시간대는 트인 구역에서는 그늘이 적어 매우 더울 수 있습니다.

이 시리즈에서 설명한 어떤 활동도 초대가 필요하지 않습니다 — 걸어서 지나가거나, 벤치에 앉거나, 구경꾼 무리에 합류하는 것이 주민이든 방문객이든 누구에게나 정상적으로 이 모든 것을 경험하는 방식입니다.

サイゴンで最も古い公園は、ベトナム南部で最も権力を持つ人物の一人の私庭として始まり、それ以来市の公園体系は、植民地時代の都市計画、戦争による激動、そして — その最も奇妙な章の一つとして — 古い墓地を公共の緑地に変える市全体の事業を経て発展してきました。

起源が大きく異なるにもかかわらず、サイゴンの公園は似たような日々のリズムと似たような設備の組み合わせに収斂する傾向があります。固定された屋外運動器具 — 懸垂バー、楕円運動器、コンクリートに固定された簡単な負荷トレーニングマシン — は、このシリーズの他の場所で説明した夜明け前の太極拳とズオンシンの人々を支えるために特別に設置された、ほぼ普遍的な設備となっています。木陰の舗装された小道は、ジョガーと路上将棋の盤に等しく空間を提供し、開けた芝生は昼はダーカウの輪を、夕方は家族のピクニックを迎え入れます。そして、しばしば公園の敷地を最初に形作った時代にさかのぼる、点在する池、あずまや、記念碑が、公園を通り抜ける日々のリズムがどの公園でも似通って見えても、それぞれに独自の際立った視覚的個性を与えています。

利用者は公園によってというより時間帯によってより確実に入れ替わります:退職者や早起きの人々が日の出前にこの土地を占め、学生やオフィスワーカーは日中、日陰を求めて通り過ぎ、家族連れ、十代の若者、露天商たちは夕方の涼しさとともに引き継ぎます — おおむね暗黙のうちに重なり合う三つの交代が、同じ小さな緑の一角を分かち合っているのです。

一つのあだ名をめぐる三つの競合する物語

公式名称がジャルダン・ド・ラ・ヴィルからモーリス・ロン公園に変わってから長い時間が経っても、サイゴンの住民たちはタオダンをより古い非公式の名前、ヴオン・ボーロー(Vườn Bờ Rô)で呼び続けました。今日、この言葉が正確にどこから来たのか断言できる人は誰もおらず、三つの異なる説明が今も語り継がれています。一つ目は、庭園の初期のレンガ敷きの小道を思わせる、レンガ敷きの中庭を意味するフランス語プレオー(préau)に由来するとします。二つ目は、「優雅な遊びの庭」を意味するジャルダン・デ・ボー・ジュー(jardin des beaux jeux)の「ボー・ジュー(beaux jeux)」が訛った発音だとし、公園初期のスポーツ・娯楽施設を指すとされます。より色彩豊かな三つ目の説明では、「ボーロー」は、車が馬車に取って代わる前は公園の端近くの厩舎に停められていた、フランスの高官が最初に使った自動車のブランド「プジョー(Peugeot)」のベトナム式訛った発音(現地では「プー・ジョー」と発音される)に由来するとします。三つの説明はすべて今も語り継がれており、どれも決定的に勝利したことはありません。

崩れた壁と政治的な噂

1971年、その敷地がまだマクディンチー墓地であった頃、西側の壁の一部が予期せず崩れました。研究者アーサー・J・ドンメン(Arthur J. Dommen)によれば、この崩壊は — 1963年の死後にそこに葬られた元大統領ゴ・ディン・ジエム(Ngô Đình Diệm)とその弟であり顧問だったゴ・ディン・ニュー(Ngô Đình Nhu)の墓の近くで起きたもので — サイゴンの住民の間にこの出来事が前兆であるという噂を引き起こし、多くの人々は八年前のジエムの死について当時の大統領グエン・ヴァン・チュー(Nguyễn Văn Thiệu)の責任を指し示すものだと受け止めました。実際の原因が何であれ、崩れた壁は、植民地の埋葬地からベトナムの国立墓地、そして公共の公園へと変遷したこの地の、おそらくどの計画者も意図しなかったであろう数多くの物語のもう一つの層として、地元の伝承に組み込まれました。

ほとんどの公園は無料で、早朝から夜遅くまで開いており、最も涼しく活気のある時間帯は午前8時前と午後5時以降です;乾季の正午の時間帯は、より開けた区画では日陰が少なく非常に暑くなることがあります。

このシリーズで紹介した活動のいずれも招待は必要ありません — 歩いて通り抜けること、ベンチに座ること、見物人の輪に加わることが、住民にとっても訪問者にとっても、それらを体験する通常のやり方です。